Een aannemer moet zijn opdrachtgever waarschuwen wanneer hij fouten of risico’s in de opdracht ziet. Maar wat als de aannemer bepaalde informatie helemaal niet heeft? Kan hij dan volstaan met de mededeling dat bijvoorbeeld geen bodemonderzoek is verricht? Of moet een professionele aannemer soms zelf aan de bel trekken en om aanvullende informatie vragen?
Die vraag speelde in deze uitspraak van de Rechtbank Noord-Holland van begin dit jaar. In deze zaak ging het om vochtproblemen bij een verbouwing. De uitspraak laat duidelijk zien dat de wettelijke waarschuwingsplicht van een aannemer onder omstandigheden ook betekent dat hij niet passief mag blijven wanneer voor de uitvoering essentiële informatie ontbreekt.
Wat was er aan de hand?
Tussen partijen was een overeenkomst van aanneming van werk gesloten. Daarbij was uitdrukkelijk vermeld dat de bodemopbouw en de grondwaterstand niet waren onderzocht. Volgens de overeenkomst lagen risico’s die verband hielden met de grond in beginsel bij de opdrachtgever, tenzij sprake was van een schending van de waarschuwingsplicht door de aannemer.
Na uitvoering van de werkzaamheden ontstonden vochtproblemen. De aannemer wees onder meer op de hoge grondwaterstand, de bodemgesteldheid en problemen met de afwatering. Volgens de aannemer lagen die omstandigheden buiten zijn opdracht. Ook stelde hij dat hij tijdens de werkzaamheden had geadviseerd om het erf te verlagen.
Daarmee kwam de vraag centraal te staan hoever de verantwoordelijkheid van de aannemer reikte.
Wat zegt de wet?
De wettelijke waarschuwingsplicht is geregeld in artikel 7:754 BW. De hoofdregel is dat een aannemer bij het aangaan en uitvoeren van de overeenkomst zijn opdrachtgever moet waarschuwen voor onjuistheden in de opdracht die hij kende of redelijkerwijs behoorde te kennen.
Dezelfde verplichting geldt voor gebreken en ongeschiktheid van zaken die van de opdrachtgever afkomstig zijn. De wet noemt daarbij uitdrukkelijk de grond waarop het werk wordt uitgevoerd. Ook fouten of gebreken in door de opdrachtgever verstrekte plannen, tekeningen, berekeningen, bestekken en uitvoeringsvoorschriften vallen onder de regeling.
Voor de aanneming van een bouwwerk stelt het huidige tweede lid van artikel 7:754 BW bovendien eisen aan de waarschuwing zelf. De waarschuwing moet:
- schriftelijk plaatsvinden;
- ondubbelzinnig zijn;
- tijdig wijzen op de mogelijke gevolgen voor de deugdelijke nakoming van de overeenkomst.
Bij een particuliere opdrachtgever kan hiervan niet ten nadele van de opdrachtgever worden afgeweken
Het gaat niet alleen om wat de aannemer daadwerkelijk wist
In de praktijk zit de crux meestal in de woorden “kende of redelijkerwijs behoorde te kennen”. Een aannemer kan zich dus niet zonder meer verweren met de stelling dat hij van een bepaald gebrek of risico niet op de hoogte was. Van belang is ook of hij daarvan, gelet op zijn professionele deskundigheid en de omstandigheden van het geval, op de hoogte had behoren te zijn. Precies dat speelde in deze zaak.
De rechtbank nam in haar beoordeling mee dat sprake was van een ervaren aannemer die veel werkzaamheden verrichtte in het betreffende waterrijke gebied. Voor de aannemer had daarom duidelijk moeten zijn dat bij het werk bijzondere aandacht moest worden besteed aan de vochtdichtheid.
Geen bodemonderzoek? Dan niet zonder meer doorbouwen
De aannemer wees erop dat geen onderzoek was gedaan naar de bodemopbouw en de grondwaterstand. Die omstandigheid was ook in de overeenkomst vastgelegd. Dat bleek echter niet voldoende om aan aansprakelijkheid te ontkomen.
Volgens de rechtbank had de aannemer, wanneer het ontbreken van bodemonderzoek en gegevens over de grondwaterstand problematisch was of leek voor de realisatie van een waterdicht bouwwerk, de opdrachtgever daarvoor moeten waarschuwen en die gegevens moeten opvragen. Niet gesteld of gebleken was dat hij dat had gedaan.
Daarmee bevat de uitspraak een belangrijke les voor de bouwpraktijk: De constatering dat bepaalde informatie ontbreekt, is niet altijd hetzelfde als het waarschuwen voor de gevolgen van het ontbreken daarvan.
Wordt de waarschuwingsplicht daarmee een onderzoeksplicht?
Niet zonder meer. Artikel 7:754 BW formuleert een waarschuwingsplicht. Uit deze uitspraak volgt niet dat iedere aannemer voorafgaand aan ieder werk zelfstandig onderzoek moet laten verrichten naar alle denkbare risico’s.
De uitspraak laat echter wel zien dat de grens tussen waarschuwen en onderzoeken in de praktijk dun kan zijn.
Wanneer een professionele aannemer beseft (of behoort te beseffen) dat bepaalde ontbrekende informatie noodzakelijk is om het werk deugdelijk te kunnen uitvoeren, dan kan hij niet altijd simpelweg verder bouwen en zich achteraf beroepen op het ontbreken van die informatie.
Dat is geen algemene onderzoeksplicht, maar wel een actieve invulling van de wettelijke waarschuwingsplicht.
Praktische betekenis voor aannemers
Voor aannemers geldt dat:
- een contractueel voorbehoud niet altijd voldoende bescherming biedt;
- wanneer een aannemer op basis van zijn professionele kennis begrijpt dat ontbrekende informatie van belang kan zijn voor een goede uitvoering van het werk, hij er verstandig aan doet dat concreet en schriftelijk te benoemen.
- alleen vastleggen dát informatie ontbreekt, onvoldoende kan zijn.
Les voor de praktijk: een algemene waarschuwing is niet altijd genoeg
Ook voor de formulering van waarschuwingen bevat de uitspraak een nuttige les. Stel dat in een overeenkomst uitsluitend staat:
“Er is geen onderzoek gedaan naar de grondwaterstand.”
Daarmee is de opdrachtgever nog niet noodzakelijkerwijs duidelijk gemaakt waarom dit relevant is en welke gevolgen het ontbreken van die informatie kan hebben voor het werk. Een effectieve waarschuwing zou, afhankelijk van de omstandigheden, veel concreter kunnen luiden:
“Omdat gegevens over de bodemgesteldheid en grondwaterstand ontbreken, kan niet worden beoordeeld welke voorzieningen noodzakelijk zijn om het bouwwerk duurzaam waterdicht uit te voeren. Deze gegevens moeten daarom worden verkregen voordat met de betreffende werkzaamheden wordt voortgegaan.”
Dat onderscheid sluit bovendien aan bij artikel 7:754 lid 2 BW, dat bij aanneming van een bouwwerk verlangt dat schriftelijk en ondubbelzinnig wordt gewaarschuwd en dat de opdrachtgever tijdig wordt gewezen op mogelijke gevolgen voor een deugdelijke nakoming.
Maatwerk
Het formuleren van een goede waarschuwing is doorgaans maatwerk. Ik kan u onder meer helpen bij:
- het formuleren van waarschuwingen toegespitst op uw situatie om zo aansprakelijkheidsrisico’s te verkleinen;
- het voorkomen van een procedure wanneer u aansprakelijk wordt gesteld door een opdrachtgever;
- voeren van verweer in een procedure wanneer u aansprakelijk bent gesteld door een opdrachtgever.
Conclusie
De waarschuwingsplicht van de aannemer gaat verder dan het melden van een probleem dat toevallig tijdens de bouw aan het licht komt.
Van een professionele aannemer mag onder omstandigheden worden verwacht dat hij vooruitkijkt. Wanneer voor hem duidelijk behoort te zijn dat bepaalde informatie noodzakelijk is om het werk deugdelijk uit te voeren, kan hij niet zonder meer blijven zitten en achteraf stellen dat die informatie hem niet was verstrekt.
Wie als professionele aannemer behoort te begrijpen dat essentiële informatie ontbreekt, moet daar niet alleen op wijzen, maar de opdrachtgever ook duidelijk maken wat daarvan de gevolgen kunnen zijn en zo nodig verlangen dat die informatie wordt verkregen.
De waarschuwingsplicht van artikel 7:754 BW is daarmee niet automatisch een algemene onderzoeksplicht. Maar professionele deskundigheid verplicht wel tot actie wanneer een relevant risico kenbaar is.
